فحش در لغت و اصطلاح


از لحاظ لغوی فحش به معنی شرارت، قباحت، زشتی، كراهت، كار بد، پلیدی، كار زشت، دشنام و ناسزا آمده است.1
و از لحاظ اصطلاحی یعنی به زبان آوردن كلمات زشت و ركیك كه موجب تحقیر و آزار و اذیت یا از بین رفتن آبروی انسانی بشود.2

بددهنی و هرزه گویی، و بیان كلمات ركیك، یكی از خصایص زشت افراد فاسد، عاجز، ناتوان و بی منطق است
. افراد سفیه بی خرد، در برخورد با مردم چون از منطق و كلام درستی برخوردار نیستند و از دادن جواب صحیح عاجز هستند، بی پروا دهان را باز می كنند و زبان خویش را حركت می دهند و با الفاظ ركیك، فحاشی می كنند. افراد جاهل و نادانی كه با كوچكترین بهانه خشمگین شده، به دور از شرم و حیا، فحش و دشنام می دهند. و آبروی دیگران را مورد هجوم قرار داده و از بین می برند.
اعضای یك خانواده، و افراد یك محله، و مردم یك جامعه از گزند زبان فحاشان در آسایش و آرامش نیستند
. زیرا به سبب كوچكترین برخوردی، مورد هجوم دشنامهای ایشان قرار می گیرند و اذیت و آزار می شوند. و به وسیلة الفاظ ركیك، حرمت و احترامشان در هم شكسته شده، به حریم شخصیت ایشان تجاوز می شود و آبرویشان از بین می رود. و این یك نوع تجاوز و ستمگری به شخصیت و حقوق افرادی است كه باید عزّت، آبرو و امنیت ایشان حفظ گردد.
كسانی كه پردة شرم و حیا می درند و بی پروا فحّاشی می كنند و آبروی انسانها را مورد تجاوز قرار می دهند باید بدانند با داشتن چنین اخلاق و صفت پلیدی، باطن و سیرتشان شیطانی است.
....................................................................................................نگاه قرآن به صفت ناپسند فحش و بد دهنی :

فحش در آیات قرآن

در این قسمت به بعضی از آیات قرآن كه در مورد فحش سخن گفته است، اشاره می كنیم و آنها را مورد بررسی قرار می دهیم.

ـ « وَ اجتَنِبوا قَولَ الزّورِ ».
و از گفتار باطل اجتناب ورزید ».

با توجّه به تفسیر این آیه هر سخن باطل و بیهوده مصداق قول زور است كه در اصل به معنی سخن دروغ و باطل و خارج از حد اعتدال می باشد. مفهوم این آیه بدین صورت است كه به انسان امر می كند كه از هرگونه گفتار باطل و بیهوده و به هر نوع و كیفیت كه هست باید دوری كرد. در بعضی از تفاسیر قول زور تفسیر به خوانندگی حرام ( غنا ) و شهادت به باطل شده است كه باز هم با مفهوم آیه مغایرتی ندارد چون خوانندگی حرام هم خود مصداق سخن بیهوده است و شهادت به باطل نیز اینچنین است و در بیشتر اوقات باعث ریختن آبروی افراد می شود

در حدیثی از پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله داریم كه آن حضرت می فرمایند كه: « شهادت به باطل همطراز شرك به خدا است ».
پس با توجّه به مفهوم این آیه باید از هرگونه سخن باطل مخصوصاً سخنی كه موجب شرك به خدا و هتك عرض مؤمن می شود، پرهیز نمود.

ـ « وَ قُولُوا لِلنّاسِ حُسناً ».
و با مردم نیكو سخن بگوئید ».

این آیه حاوی 9 دستور اخلاقی است كه یكی از مهمترین دستوراتی كه در این آیه به انسانها داده شده است سخن گفتن با دیگران با زبان نیك و سخنان نیك است. در این آیه خداوند صریحاً به مسلمانان دستور داده است كه با مردم با سخنان نیكو سخن گویند. و متقابلاً از مفهوم آیه چنین برمی آید كه از سخنان زشت و بیهوده و از اینكه با مردم با تند خویی و سخنان ركیك صحبت كنند پرهیز نمایند. و این خود اهمیت دادن قرآن به حفظ آبروی دیگران را می رساند و اینكه انسانها حتی در سخن گفتن نیز مواظب باشند سخنی بگویند كه متعرّض آبروی دیگران نشوند.

در این آیه امر به حسن معاشرت با مردم نیز شده است و اینكه انسان باید با همة مردم اعم از اینكه مؤمن یا كافر باشند با خوشرویی و اخلاقی نیك و زبان و سخنانی نیكو سخن گویند و معاشرت نمایند.

ـ « یَصعَدُ الكَلِمُ الطَّیِّبُ ».
سخنان پاكیزه به سوی خداوند بالا می رود ».

كلمة طیّب سخنی است كه با نفس شنونده و گوینده سازگار باشد به طوری كه از شنیدن آن انبساط و لذّتی در او پیدا شود و نیز كمالاتی را كه نداشت دارا گردد. و این همه وقتی است كه كلام معنای حقّی را افاده كند معنایی كه متضمن سعادت و رستگاری نفس باشد. و صعود كردن كلمة طیّب به سوی خدای تعالی عبارت است از تقرّب آن به سوی خدا.
پس قطعاً كلمه ای كه بیهوده باشد و از سر هوای نفس یا خشم و ... باشد و بدتر از همه موجب هتك آبروی انسانی شود نه خود آن به سوی خدا تقرّب پیدا می كند و نه گویندة آن، بلكه برای این گوینده عذاب عظیمی است همانطور كه در آیات قرآن به آن اشاره شده است.

بعضی مفسران در مورد كلمة طیّب اینچنین گفته اند كه خودش به سوی خدا اوج می گیرد. و حقیقت ایمان چیزی جز این نیست و فرد باایمان و باتقوا و خدا ترس هیچ وقت سخنی به زبان نمی آورد كه متعرّض آبروی دیگران شود. و همیشه سخنان پاك و طیّب سر زبانش است.

ـ « وَ لاتَنابَزُوا بِالاَلقابِ ».
و همدیگر را به لقب های زشت مخوانید ».

بسیاری از افراد بی بند و بار در گذشته و حال اصرار داشته و دارند كه بر دیگران القاب زشتی بگذارند و از این طریق آنها را تحقیر كنند، شخصیتشان را بكوبند، آبرویشان را مورد تعرّض قرار دهند و یا احیاناً از آنها انتقام بگیرند و یا اگر كسی در سابق كار بدی داشته سپس توبه كرده و كاملاً پاك شده باز هم لقبی كه بازگو كنندة وضع سابق باشد بر او بگذارند.
اسلام صریحاً انسانها را از این عمل زشت كه خود مصداق سخن زشت و بیهوده است نهی می كند و هر اسم و لقبی را كه كوچكترین مفهوم نامطلوبی دارد و باعث ریختن آبروی مسلمانی و لكّه دار شدن شخصیت او و مایة تحقیر او شود ممنوع شمرده است.

ـ « وَ قُل لِّعِبادی یَقُولُوا الَّتی هِِیَ اَحسَنُ ».
و به بندگان من بگو سخنی را كه بهتر است بگویند ».

در این آیه خداوند می فرماید كه به بندگان من بگو سخنی را بگویند كه بهترین باشد. بهترین از نظر محتوی، بهترین از نظر طرز بیان و بهترین از جهت توأم بودن با فضایل اخلاقی و روشهای انسانی. و هرگز حرف زشت نگویند. چرا كه اگر قول احسن را ترك گویند و به خشونت در كلام و مخاصمه برخیزند و سخنان بیهوده و زشت بر زبان بیاورند شیطان در میان آنها فساد و فتنه می كند3 و چه فساد و فتنه ای بالاتر از این كه آبروی انسانهای مؤمن بی جهت ریخته شود و حیثیت آنها لكّه دار گردد.
در این آیه می فرماید مواظب وسوسه های شیطان باشند و از این كه سخنی را به زبان بیاورند كه موجب هتك عرض مؤمنی شود، خودداری كنند.